พลูโต (เทพปกรณัม)

เดิมมีการวางแผนที่จะตีพิมพ์พจนานุกรมภาษาอังกฤษฉบับใหม่นี้ เป็น 10 เล่มชุด (Volume) โดยเริ่มตั้งแต่ A, C, D, F, H, L, O, Q, Si และ Ti แต่เมื่อโครงการดำเนินไป เล่มชุดต่อมาเริ่มใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ และขณะที่ฉบับพิมพ์สมบูรณ์อย่างเป็นทางการ ปี 1928 ยังคงเรียงหมายเลขตามที่เจตนาเอาไว้ เล่มชุดที่ 9 และ 10 กลับต้องตีพิมพ์เป็นชุดละสองเล่ม โดยแยกที่ Su และ V ตามลำดับ เป็นอันว่าพจนานุกรมทั้งชุดนี้ ตีพิมพ์รวม 20 เล่มชุด โดยเลือกเย็บเล่มสองแบบ ราคา 55 หรือ 55 กีนี (52.50 หรือ 57.75 ปอนด์) ขึ้นกับรูปแบบและการเย็บเล่ม เฮดีส หรือ ฮาเดส (อังกฤษ Hades, /ˈheɪdiz/ กรีกโบราณ Ἅιδης/ᾍδης, Hāidēs) เป็นเทพเจ้าแห่งนรกของกรีกโบราณ พระนามของพระองค์จึงกลายมาเป็นชื่อเรียกถิ่นของผู้ตาย ในเทพปกรณัมกรีก…

Continue Reading

บริแทนเนีย

บริแทนเนีย (อังกฤษ Britannia, เสียงอ่านภาษาอังกฤษ /brɪˈtæn.jə/) เป็นชื่อที่ชาวโรมันใช้เรียกภูมิภาคบริเตนใหญ่หรือบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์อันเป็นที่อยู่อาศัยของชาวบริติช, ชาวเบลไก และชาวพิกต์ นอกจากนี้ ยังเป็นชื่อที่ตั้งให้แก่สตรีซึ่งเป็นบุคคลวัตของเกาะบริเตนใหญ่ ใน ค.ศ. 43 จักรวรรดิโรมันได้บุกครองเกาะบริเตนและจัดตั้งมณฑลขึ้นชื่อว่า บริตันนิอา (BRITANNIA) ซึ่งกินพื้นที่เกาะบริเตนทางทิศใต้ของแคลิโดเนีย (สกอตแลนด์ในปัจจุบัน) โดยชื่อบริตันนิอามีรากศัพท์มาจากศัพท์กรีกว่า Brettaniai ต่อมาในคริสต์ศตวรรษที่ 2 บริตันนิอาได้มีรูปลักษณ์อย่างมนุษย์ขึ้น เป็นเทพีทรงสามง่ามและเกราะอย่างโรมันและสวมหมวกโลหะคอรินเธียน แม้จักรวรรดิโรมันจะล่มสลายลงในศตวรรษที่ 5 แต่คำว่า Britannia ก็ยังเป็นที่ใช้อยู่ทั้งในเกาะบริเตนและในต่างประเทศ jumbo jili เทพีบริแทนเนียนี้ได้กลายเป็นบุคลาธิษฐานประจำชาติ (National personification) ของเกาะบริเตนในรัชสมัยของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 1 แห่งอังกฤษ และต่อมาได้พัฒนาเป็นสัญลักษณ์แทนลัทธิจักรวรรดินิยมของจักรวรรดิอังกฤษ ในประเทศนิวซีแลนด์เองก็มีการสร้างบุคลาธิษฐานประจำชาติขึ้นมา โดยตั้งชื่อให้ว่า ซีแลนเดีย (Zealandia) เป็นบุตรีของบริแทนเนีย ซึ่งซีแลนด์เดียปรากฏอยู่บนตราแผ่นดินของนิวซีแลนด์ในขณะเดียวกัน สมาคมดังกล่าวก็เริ่มติดต่อเรื่องการพิมพ์ ซึ่งในเวลานั้นเห็นชัดแล้วว่า งานดังกล่าวจะเป็นหนังสือขนาดใหญ่มหึมาได้ มีการติดต่อผู้จัดพิมพ์จำนวนมากในระยะเวลาหลายปี ไม่ว่าจะเพื่อตีพิมพ์หน้ากระดาษตัวอย่าง หรือเพื่อการตีพิมพ์ทั้งเล่ม แต่ก็ยังไม่ถึงขั้นตกลงว่าจ้างแต่อย่างใด และในบรรดาผู้จัดพิมพ์เหล่านี้ ก็คือ สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ และสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ในที่สุด ปี ค.ศ. 1879 หลังจากต่อรองอยู่สองปี…

Continue Reading

เทอร์รา (เทพปกรณัม)

เทพีเทอร์ร่า (อังกฤษ Terra Mater หรือ Tellus Mater) ตามตำนานเทพปกรณัมโรมัน เป็นเทพีบุคลาธิษฐานแห่งโลก พระนามของนางแปลว่า พระแม่ธรณี ในภาษาละติน ชาวโรมันจะสวดอ้อนวอนต่อนางเพื่อป้องกันแผ่นดินไหว นอกจากนี้นางและเทพีเซเรส (Ceres) เทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ ยังมีส่วนช่วยในเรื่องผลผลิตของไร่นา เทพีเทอร์ร่ายังมีความเกี่ยวข้องกับการสมรส ความเป็นมารดา สตรีตั้งครรภ์ และสัตว์ที่ตั้งครรภ์อีกด้วย พระนามของนางในตำนานเทพปกรณัมกรีกคือเทพีไกอา (Gaia) ซึ่งเป็นพระมารดาของเทพีฟาม่า (Fama) เทพีแห่งเกียรติศักดิ์ชื่อเสียงและข่าวลือ นักภาษาศาสตร์ที่ทำการศึกษาเกี่ยวกับภาษาในแถบอินโด-ยูโรเปียนเชื่อว่าคำว่า เทลลุซ (Tellus) ดัดแปลงมาจากวลี tersa tellus ซึ่งแปลว่า ผืนดิน ถ้าความคิดนี้เป็นจริง คำว่า Tellus อาจเป็นต้นฉบับดั้งเดิมที่เก่าแก่ที่สุดของพระนามของนางก็เป็นได้ พจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ดได้ระบุไว้ว่า คำว่า Terra หมายความถึงธาตุดิน (หนึ่งในธาตุพื้นฐานทั้งสี่ อันได้แก่ ดิน ลม น้ำ และไฟ) และคำว่า Tellus หมายถึงเทพผู้ปกป้องคุ้มครองโลกมนุษย์ ซึ่งก็คือโลกของเรานี่เอง การใช้คำสองคำนี้ในภาษาละตินแท้จริงแล้วไม่มีความแต่งต่างกันอย่างข้อกล่าวอ้างข้างต้น งานเทศกาลสำหรับเทพีเทอร์ร่าเรียกว่า งานฟอร์ดิเซีย (Fordicia) หรืองานฮอร์ดิซิเดีย (Hordicidia) จะจัดขึ้นทุก…

Continue Reading

เซเรส (เทพปกรณัม)

เทพีเซเรส หรือ เคเรส (อังกฤษ Ceres) ตามตำนานเทพปกรณัมโรมัน เป็นเทพีแห่งพืชผลที่กำลังเจริญเติบโต (โดยเฉพาะอย่างยิ่งเหล่าธัญพืช) และความรักของมารดา พระนามของนางมีรากศัพท์มาจากภาษาโพรโต-อินโด-ยูโรเปียน (Proto-Indo-European) ของคำว่า ker (เคร) ซึ่งมีความหมายว่า เจริญเติบโต และเป็นรากศัพท์ของคำว่า create และ increase อีกด้วยเทพีเซเรสเป็นพระธิดาของเทพแซทเทิร์น (Saturn) และเทพีออพส์ (Ops) เป็นพระขนิษฐาและพระมเหสีของเทพจูปิเตอร์ (Jupiter) เป็นพระมารดาของเทพีพรอสเซอร์พิน่า (Proserpina) ซึ่งกำเนิดจากองค์จูปิเตอร์ และยังเป็นพระขนิษฐาของเทพีจูโน (Juno) เทพีเวสตา (Vesta) เทพเนปจูน (Neptune) และเทพพลูโต (Pluto) อีกด้วย ผลงานศิลปะมักจะมีภาพของนางกำลังถือคทา ตะกร้าดอกไม้และผลไม้ และพวงมาลัยที่ทำจากรวงข้าว เทพีเซเรสยังเป็นเทพีอุปการะเมืองเอ็นนา ในเกาะซิซิลี (Enna, Sicily) ตามตำนาน นางได้อ้อนวอนเทพจูปิเตอร์ให้ตั้งเกาะซิซิลีไว้บนสวรรค์ ด้วยเหตุนี้และด้วยเหตุที่ว่าเกาะซิซิลีมีรูปร่างคล้ายสามเหลี่ยม จึงเกิดกลุ่มดาวสามเหลี่ยมขึ้นมา ซึ่งชื่อเดิมของกลุ่มดาวนี้คือซิซิเลีย (Sicilia) jumbo jili ชาวโรมันรับเทพีเซเรสเข้ามาช่วง 496 ปีก่อนคริสตกาลซึ่งเป็นช่วงข้าวยากหมากแพง เมื่อคำทำนายในหนังสือพยากรณ์ซิบบิลลิน (Sibylline books) แนะนำให้รับเอาเทพีดีมีเทอร์…

Continue Reading

เจนัส

เจนัส (อังกฤษ Janus) หรือ ยานุส (ละติน Ianus) เป็นเทพเจ้าในเทพปกรณัมโรมันและตำนานเจนัส เทพเจนัสมีบทบาทในฐานะเทพเจ้าแห่งการเริ่มต้นและการเปลี่ยนแปลง ภาพลักษณ์ของเทพเจนัสมักปรากฎในลักษณะเทพสองใบหน้า หน้าหนึ่งมองไปยังอนาคต และอีกหน้าหนึ่งมองไปยังอดีตที่ผ่านมา ดังนั้นเดือนแรกของปีจึงได้ชื่อมาจากเทพเจนัสนั่นเอง (January) ประมวลเรื่องปรัมปราโรมัน หรือ ประมวลเรื่องปรัมปราละติน (อังกฤษ Roman mythology หรือ Latin mythology) หมายถึงความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าของผู้ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในลาติอุมและเมืองสำคัญ ๆ ในคาบสมุทรอิตาลีของโรมันโบราณ ที่อาจจะแบ่งได้เป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งที่เป็นความเชื่อสมัยต่อมาและความเชื่อทางวรรณกรรมที่ประกอบด้วยความเชื่อที่มาจากประมวลเรื่องปรัมปรากรีก อีกส่วนหนึ่งเป็นความเชื่อเดิมที่เกิดขึ้นก่อนหน้าอิทธิพลกรีกที่มีลักษณะที่ค่อนข้างจะแตกต่างกับประมวลเรื่องปรัมปรากรีกในสมัยต่อมาโรมันไม่มีบทบรรยายเกี่ยวกับเทพเจ้าที่เทียบเท่ากับเรื่องราวของ “สงครามไททัน” (Titanomachy) หรือ การล่อลวงซูสโดยเทพีเฮราเช่นเดียวกับของกรีก จนกระทั่งกวีโรมันเริ่มนำโครงสร้างของกรีกมาใช้ในตอนปลายสมัยสาธารณรัฐโรมัน แต่สิ่งที่โรมันมีคือ บบอันมีโครงสร้างที่แน่นหนาของ ประเพณีการทำพิธี, วิทยาลัยนักบวช และ ระบบกลุ่มทวยเทพที่เกี่ยวข้องกัน (pantheons of related gods)ตำนานอันเต็มไปด้วยมนต์ขลังทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวกับการก่อตั้งและความรุ่งเรืองของเมืองต่าง ๆ โดยบุคคลต่าง ๆ ที่บางครั้งก็กล่าวกันว่าได้รับความช่วยเหลือจากเทพ โครงสร้างของความเชื่อ การให้คำนิยาม และความคิดที่เกี่ยวกับเทพเจ้าของโรมันค่อนข้างจะแตกต่างเป็นอันมากจากของกรีก ตัวอย่างเช่นถ้าถามชาวกรีกเกี่ยวกับเทพีดีมีเทอร์ก็อาจจะได้รับคำตอบเป็นเรื่องราวที่เป็นที่รู้จักกันถึงความโศกเศร้าของดีมีเทอร์จากการลักตัวเพอร์เซฟะนีโดยเฮดีส แต่ชาวโรมันโบราณจะเล่าว่าเทพีเซเรสมีนักบวชที่เรียกว่าฟลาเมนผู้มีอาวุโสน้อยกว่าฟลาเมนของเทพจูปิเตอร์, เทพมาร์ส และ เทพควิรินัส แต่อาวุโสมากกว่าฟลาเมนของเทพีฟลอรา และ เทพีโพโมนา และอาจจะบอกต่อไปว่าเป็นเทพีหนึ่งในกลุ่มเทพีสามองค์ของการเกษตรกรรม…

Continue Reading

คิวปิด

ในเทพปกรณัมคลาสสิก คิวปิด (อังกฤษ Cupid ละติน Cupido) เป็นพระเจ้าแห่งความปรารถนา ความรักแบบกาม (erotic) ความดึงดูดและวิภาพ (affection) มักพรรณนาว่าพระองค์เป็นพระโอรสของเทพีวีนัส เทพีแห่งความรักของโรมัน ภาคกรีก คือ เอียรอส (Eros) แม้ว่าเอียรอสปรากฏเป็นเด็กผอมบางมีปีกในศิลปะกรีกคลาสสิก แต่ระหว่างสมัยเฮลเลนนิสติก มีการพรรณนาพระองค์เป็นเด็กชายเจ้าเนื้อเพิ่มขึ้น ในช่วงนี้ รูปเคารพของพระองค์ได้ธนูและลูกศรซึ่งเป็นตัวแทนของบ่อเกิดอำนาจของพระองค์เพิ่มขึ้นมา มนุษย์หรือกระทั่งพระเจ้าที่ถูกยิงด้วยลูกศรของคิวปิดจะเปี่ยมด้วยความปรารถนาซึ่งควบคุมไม่ได้ ตามตำนาน คิวปิดเป็นตัวละครรองซึ่งดำเนินโครงเรื่องเป็นส่วนมาก พระองค์เป็นตัวละครหลักเฉพาะในนิทานคิวปิดและไซคี ซึ่งเมื่อต้องอาวุธของพระองค์เอง พระองค์ก็ได้สัมผัสประสบการณ์ความรักอันเจ็บปวด แม้ไม่มีการเล่าเรื่องยาวอื่นเกี่ยวกับคิวปิด แต่แบบแผนประเพณีของพระองค์นั้นอุดมในแก่นเรื่องกวีและฉากเรื่องภาพ เช่น ความรักชนะทุกสิ่ง และการลงโทษหรือทรมานแก้เผ็ดของคิวปิดเอียรอส หรือ เอรอส (อังกฤษ Eros /ˈɪərɒs/ หรือ /ˈɛrɒs/ กรีกโบราณ Ἔρως, ความปรารถนา) ในเทพปกรณัมกรีก เป็นพระเจ้าแห่งความรัก ภาคโรมัน คือ คิวปิด บางตำนานถือว่าพระองค์เป็นปฐมเทพ ขณะที่บางตำนานว่าพระองค์เป็นพระโอรสของแอโฟรไดทีสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา (ฝรั่งเศส Renaissance อิตาลี Rinascimento แปลว่า เกิดใหม่ หรือคืนชีพ) หรือ เรอแนซ็องส์ เป็นช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมในทวีปยุโรป…

Continue Reading